header

Gedrag van het edelhert Cervus elaphus

door Robert A. van Baarle
adviseur Vereniging tot Behoud van het Veluws Hert


Het Edelhert is het grootste landzoogdier van ons land en de oudst gevonden botfragmenten van dit dier dateren van ongeveer 250.000 jaar geleden. Na de laatste ijstijd komt het Edelhert voor in grote delen van Europa en in Nederland vooralsnog alleen op de Veluwe en binnen rasters in de Oostvaardersplassen en Limburg.

Het Edelhert is een oorspronkelijke bewoner van half open landschap. Buiten de bronstperiode leven mannelijke dieren, de herten, en vrouwelijke dieren, geheten hinden met de kalveren, gescheiden van elkaar in roedelverbanden. De sociale band is sterk, zeker in de vrouwelijke roedels bestaan veel familierelaties. Het roedel wordt geleid door een volwassen hinde, de leidhinde. Zij beslist alles en de andere leden van het roedel volgen haar blindelings. Bij hertenroedels zijn rangorde en familiebanden minder sterk.

edelherten
Edelherten (Cervus elaphus)
foto Jan Paulides

Een hert kan tot 250 kg wegen, hinden zijn veel kleiner en wegen tot 120 kg. Een volwassen hert is ruim 2 meter lang en tot 1.30 m hoog. De kleur is in de zomer roodbruin, daarom worden edelherten ook wel roodwild genoemd. De wintervacht is meer bruingrijs van kleur.

De zintuigen zijn bijzonder goed ontwikkeld, beweging wordt op verre afstand opgemerkt, een vreemd geluid direct herkend en ook de reukzin is zr goed ontwikkeld. Negatieve ervaringen worden goed onthouden, maar edelherten zijn ook heel goed in staat positieve ervaringen te onthouden, of vaste geluiden te herkennen. Zo kunnen mensen die op de A 50 in de file staan tussen Hoendeloo en Arnhem soms herten waarnemen op enkele tientallen meters van de snelweg, zij weten dat auto's geen gevaar vormen en hier elke dag rijden. Zou iemand over het raster klimmen, alle snelwegen op en langs de Veluwe zijn uitgerasterd i.v.m. de verkeersveiligheid, dan zouden de dieren direct vluchten.

Edelherten zijn variabele eters, zij zitten qua voedselstrategie tussen echte grazers, zoals runderen en echte fijnproevers, zoals reen, in. Dit maakt dat zij in vele biotopen kunnen voorkomen. Op de Veluwe voelen de herten zich het beste thuis in een variabel bosgebied met veel rust, ruimte en natuurlijk voedsel, zoals bochtige smele, jonge hei, bosbes, loof van diverse boomsoorten en in de herfst, eikels.

Alleen de herten hebben een gewei. Het gewei groeit vanaf het eerste levensjaar en wordt elk voorjaar afgeworpen tussen eind februari en eind april. Het nieuwe gewei groeit daarna in ruim 5 maanden weer uit en kan tot 10 kg zwaar worden. Het vel, waardoor de voedingsstoffen zijn aangeleverd voor de opbouw van het gewei, wordt er vanaf medio juli in enkele dagen afgeveegd, daarna is het gewei gevoelloos. De vorm van een gewei blijft altijd gelijk en wordt zwaarder tot het hert tot volledige wasdom is gekomen. Het aantal enden heeft niets te maken met de leeftijd van het hert.

edelherten
Edelherten (Cervus elaphus)
foto Jan Paulides

De bronst (paartijd) begint half september en duurt ruim een maand. De meest dominante herten tussen de 8 en 13 jaar verdedigen hun hinderoedel tegen indringers. Dit houdt zo'n hert maar enkele dagen vol, hij eet bijna niet en verliest tijdens de bronst ruim 20% van zijn lichaamsgewicht. Het gewei is primair een imponeringswapen, alleen als dreigen en veelvuldig burlen niet helpt zal er een gevecht tussen twee herten van bijna gelijke sterkte kunnen volgen. Dit gevecht loopt soms dodelijk af. Bijna alle hinden zullen tijdens de bronst worden bevrucht en dit resulteert in een aanwas van zo,n 700 kalveren per jaar op de Veluwe. Dit op een stand van 1800 dieren. De draagtijd is ruim 34 weken, bijna altijd wordt er eind mei n kalf geboren dat bij de geboorte al zo'n 7 kilo weegt en al na enkele dagen de moeder overal kan volgen, maar ook vaak door de moeder op een rustig plekje wordt afgelegd. De hinde komt dan regelmatig terug om het kalf te zogen. Een kalf zoogt tot in de winter. Edelherten kunnen tussen de 15 en 20 jaar oud worden.

Het Edelhert is beschermd door de Flora- en Fauna wet, maar wordt getalsmatig beheerd. De politiek heeft besloten dat er jaarlijks afschot plaats dient te vinden naar leeftijden en geslacht om ontoelaatbare schade aan bos te voorkomen, in het belang van de verkeersveiligheid, alsmede in belang van de soort zelf. De komende jaren zullen meer migratiemogelijkheden worden gerealiseerd door middel van ecoducten en wellicht komt de tijd dat het edelhert weer nieuwe leefgebieden kan gaan ontdekken.

Auteur links

Vereniging tot Behoud van het Veluws Hert




- - Home - Contact - -